“Jij bent toch libertariër?” werd me gevraagd. Na mijn bevestigende antwoord kreeg ik een preek over hoe de corona-crisis duidelijk maakt dat we niet zonder overheid kunnen. Want zonder overheid zouden we inmiddels allemaal COVID-19 hebben en corona krijgen, want zonder overheid zou er geen lockdown zijn.

Game, set and match voor een sterke overheid.

Goed, dus Ayn Rand kan bij het oud papier, Rothbard gaat in de kattenbak en Von Mises kan prima dienen om het haardvuur aan te steken, zoveel is duidelijk. Of toch niet? Hoe zou een vrije (want overheidsloze) samenleving reageren op een gezondheidscrisis vanwege een pandemie? Zou dat misschien beter kunnen gaan dan in een samenleving mét een almachtige Vadertje Staat?

Vooropgesteld: ik ga hier niet de discussie aan of deze pandemie écht is, en of de door de overheid genomen maatregelen goed of slecht zijn. Het feit dat iedere overheid andere maatregelen lijkt te nemen zegt al genoeg, hoe veel ambtenarren (nee, dat is geen typfout) je ook inhuurt, blijkbaar zijn ze toch niet zo alwetend, waardoor een Nederlandse viroloog tot compleet andere conclusies kan komen dan zijn Russische, Britse of Franse collega. En het beleid is hier in Portugal, waar uw schrijver bivakkeert, compleet anders dan in Nederland, en toch zijn beide landen lid van de Groot-Europeesche gemeenschap.

Maar laten we ons een vrije samenleving voorstellen, een samenleving waarin er geen overheid bestaat.

Dat is geen samenleving zonder gezondheidszorg, want gezondheidszorg zien velen als een essentieel goed. Ook in een vrije samenleving worden mensen ziek en gebeuren er ongevallen en zijn er dus dokters nodig. Die zullen er dan ook zeker zijn, want de markt levert over het algemeen prima datgene waarnaar er vraag is.

Idem voor medicijnen en apotheken. Er is geen enkele reden waarom die niet beschikbaar zouden zijn in een vrije samenleving, net zoals verzekeringen. 

Verzekeringen en ziekenhuizen

Laten we ingaan op de idee van een verzekering. Van oudsher is een verzekering iets dat je afsluit om dingen te betalen die niet vaak voorkomen, maar je wel ruïneren indien ze je treffen. Een woningbrand bijvoorbeeld. In het huidige staatsgestuurde stelsel vallen zelfs eenvoudige medicijnen als paracetamol onder je verzekering, iets wat natuurlijk raar is. Haal je paracetamol bij het Kruidvat dan betaal je een euro, haal je ze bij de apotheek op recept, dan betaal je het tienvoudige. Maar dan ben je wel ‘verzekerd’.

In een vrij land kun je een contract afsluiten met verzekeraars voor de kosten van ziekenhuiszorg. En (bijna) iedereen zou dat ook doen, want ziekenhuizen zijn niet voordelig – een kamer in het Amstel-hotel inclusief ontbijt en sterren-diner is voordeliger dan een nachtje in een Nederlands hospitaal. In een vrije markt, zoals bijvoorbeeld in Thailand of Singapore, zijn ziekenhuizen niet alleen veel voordeliger maar ook veel beter. Afhankelijk van de door jou gekozen polis kun je dus prima terecht.

Verzekeraars

Verzekeraars moet je in een vrije samenleving anders opvatten dan zoals nu.

In het verleden zijn vrijwel alle ziekenhuizen gesticht door hetzij de kerk (die ziekenhuizen heten niet helemaal voor niets Antonius of Onze lieve Vrouwe), hetzij zogenaamde ‘mutual societies’. Mutual socities waren verenigingen van buurtbewoners of vakgenoten die de afspraak maakten elkaar te helpen als er een lid in nood kwam. Goed voor de sociale cohesie, voordelig, en het werkte! Wat er niet aan te pas kwam was staatscontrole. In het huidige stelsel van Nederland bepaalt de staat wat er wel en niet verzekerd is in het standaardpakket. Waardoor marktwerking niet meer bestaat. In een vrije samenleving zou je zelf kunnen kiezen hoe, waartegen en bij wij je verzekerd bent. Als man hoef je niet zo nodig ‘de pil’ of het spiraaltje in je pakket, als vrouw zul je wellicht geen behoefte hebben aan een vergoeding voor Viagra. En ooit bestond in Nederland zelfs de verzekeraar Ansvar, opgericht door en voor geheelonthoudende automobilisten, die zo gezamenlijk een lagere premie wilden voor hun autoverzekering. In een vrije markt kan dat.

Maar belangrijker nog: er zal in een vrije samenleving geen ministerie bestaan van waaruit men zorgmedewerkers bestookt met richtlijnen, diagnose-behandel combinaties en verplicht in te vullen administratie.

Een pandemie in een vrije maatschappij

Maar stel, in die vrije maatschappij breekt er een virus uit. Wat dan?

Dan dit.

Mensen zullen zelf slim genoeg zijn om zich te beschermen. Wie bang is blijft binnen en wast dertig keer per dag zijn handen, wie dat niet is, vervolgt gewoon zijn leven. Althans, als je in je polisvoorwaarden hebt opgenomen dat de verzekerd bent tegen de gevolgen van een epidemie. Mensen mogen dat risico zelf nemen. De samenleving zou dus veel minder economische schade ondervinden.

En de gevolgen dan? Misschien zullen er wel meer doden vallen door het virus. Aan de andere kant zal de markt razendsnel zorgen voor voldoende mondkapjes en beschermingsmiddelen. Vraag maakt het aanbod in een vrije markt. Ook zoiets als een vaccin zal veel sneller op de markt komen. Niet alleen omdat er geld mee te verdienen valt, vooral omdat er veel minder regulering zal zijn. Waarbij de consument helemaal zelfstandig kan bepalen of hij het dure vaccin van Pfizer wil kopen of het goedkopere maar minder effectieve van Glaxo. In overleg met de huisarts natuurlijk, want ook die hebben gewoon een goed business-model, ook zonder overheid. De slechtere artsen zullen minder klanten hebben, er is compleet vrije keuze, en er is geen beter motief om goed te presteren dan het winstoogmerk.

Kortom: veel zal er eigenlijk niet veranderen.

Zullen we ook maar iéts missen?

Goed, we zullen de pers-momentjes van de Grote Leider missen, we zullen de politie missen die mensen op straat uit elkaar jaagt of erger en we zullen geen kliklijn hebben. En ook geen minister die voor veel geld een niet-werkende app wil maken.

En minder bedeelde arme landen?

De meeste mensen zijn prima in staat om zelfstandig een betaling te doen aan een goed doel naar keuze. Daar hebben ze echt geen minister voor nodig die hun geld afpakt, en dan besluit naar welk land dat geld moet gaan.

Een epidemie in een vrije samenleving? Laat maar komen.


Wilt u reageren?
Dat kan op Facebook of Twitter.