Columnist en oud-Kamerlid van GroenLinks Zihni Özdil maakt zich – net als veel intellectuelen en ook de veiligheidsdiensten – zorgen over de opmars van complotdenken in de samenleving en over de radicalisering die daarvan uitgaat. Het grote probleem is alleen, wanneer is een complottheorie een reële samenzwering en wanneer is iets ‘radicaal’? Die vragen blijven stelselmatig onderbelicht in het maatschappelijk debat. Cultuurmarxisme werd door mainstream media bijvoorbeeld als complottheorie bestempeld. Tótdat ook de dieprode SP-filosoof Ronald van Raak werd geconfronteerd met een zwarte, hoogopgeleide vrouw die zichzelf ‘cultuurmarxist’ noemt en streeft naar een ‘rassenstrijd’.

Özdil geeft het voorbeeld van een man die in de kroeg een verhaal begint over miljardairs die op een tropisch eiland pedofilie bedrijven. Tot voor kort hadden we dit weggelachen – totdat bleek dat de Britse prins Andrew en voormalig VS-president Bill Clinton hierbij inderdaad betrokken waren. Met het coronavirus is het weinig anders. Wie eerst riep ‘dit is in een lab gemaakt’ werd weggehoond: onlangs beweerde Li-Meng Yan, een wetenschapster uit Hong Kong, dat dit toch het geval is. Fox News bracht het nieuws, De Telegraaf nam het over maar, haalde het weer weg. Voor complotdenkers is die mysterieuze intrekking enkel koren op de molen.

Mainstream media ‒ complotgekkies: 0-2.

Özdil noemt de doorgeslagen flexibilisering van de Nederlandse arbeidsmarkt als oorzaak van de maatschappelijke woede. De Vlaming Vincent Cogen sprak dit al eerder tegen: ‘Ik zie dat je naar socio-economische deprivatie verwijst als voedingsbodem. Dit hoor ik vaak vanuit de linkerzijde. Als Vlaming vind ik dit moeilijk te aanvaarden. Wij hebben veel minder flexibiliteit, working poor, ongelijkheid. Toch is Vlaanderen, die enorm rijke en zeer egalitaire regio in Europa, al 30 jaar geconfronteerd met het succes van Vlaams Blok/Belang. Daaruit vermoed ik dat de socio-economische beweegredenen minder groot zijn dan gedacht.’

Wellicht moeten we het sociaal-economische punt uitbreiden naar empathie in het algemeen. Er is geen begrip meer voor elkaar en identiteitspolitiek verruwt alles. De voorlopers hebben geen empathie meer met de achterlopers, en de achterlopers niet meer met de voorlopers. Links-progressieve woke deugers roepen op vanuit hun ivoren torens tot progressief activisme, en het gevolg is dat in Kanaleneiland de laatste winkels van de blanke middenklasse worden gesloopt die zorgen voor het laatste restje sociale samenhang.

Özdils zorgen passen in een bredere trend, waarin onvermijdelijk ook het onderwerp ‘omvolking’ ter sprake komt. De Volkskrant slaat alarm: niet alleen complottheorieën, maar ook memes met keiharde grappen over onder meer de Holocaust, het nationaalsocialisme en communistische massamoordenaars, zijn inmiddels normaal in appgroepen van jonge politici.

Het verslag doet sterk denken aan een artikel van jaren terug, toen journalisten in rechtse jongerengroepen infiltreerden. Eerst volgde er natuurlijk veel morele verontwaardiging. Wie echter doorleest, ontdekt al snel de grimmige onderliggende werkelijkheid. Deze jongeren zijn ‘geradicaliseerd’ door hun intense contact met de schaduwzijden van de multiculturele samenleving.

De journalisten probeerden het radicalisme niet goed te praten, maar konden ook niet heen om de ervaringen die mensen zo gemaakt hebben. Een jongeman bewoog van D66 naar PVV via zijn ervaringen als buurthuiswerker, toen hij jongens van Marokkaanse afkomst begeleidde in Rotterdam-Noord. Weer een ander vertelde: ‘Mijn klas bestond voor meer dan 50 procent uit buitenlanders. Toen Theo van Gogh midden op straat werd afgeslacht, zeiden zij, ‘Hij vroeg erom’. Ongelooflijk. Dat zij zó anders konden zijn. Als een vijfde colonne.’

Links dacht altijd: mensen wennen aan het samenleven met andere culturen en worden toleranter. De realiteit is: de verschillen springen in het oog en mensen worden zich meer bewust van hun eigen identiteit. Het multiculturalisme is verworden tot een rottende wond in het maatschappelijk weefsel die enkel uitdijt. Wie zich aan de randen van de wond bevindt, komt bijna onvermijdelijk uit bij identitaire partijen als PVV en, aan de zijde van de immigranten, DENK. Identiteitspolitiek is onvermijdelijk in buurten waar de politie niet meer durft te komen en je bij de juiste clan moet horen om nog te worden beschermd.

Neem dit levensverhaal van een Nederlandse jongvolwassene, wier ouders zijn gescheiden toen ze jong was. Ze groeit op met haar moeder in een appartement in Utrecht: de buurt holt achteruit en er zijn veel niet-westerse allochtonen. Er hangt een harde sfeer van geweld, intimidatie en culturele vervreemding, precies wat we terugzien bij de grimmige rellen in Overvecht en Kanaleneiland. Hoe hard haar moeder ook werkt: nóóit kan zij genoeg sparen tegen de inflatie en de stijgende lastendruk – verhuizen ligt financieel moeilijk. Gelukkig woont er nog een Nederlandse weduwnaar die het gezin af en toe bijstaat, anders was het helemaal niet meer te doen. Ze zegt:

‘Deze man had een kruidenierszaak en kon hiermee een eigen huis betalen. Dit is voor ons onmogelijk – zulke kansen krijgt mijn generatie nooit meer. Wij zitten gevangen in deze afgrijselijke sfeer. Nederland voelt niet meer als Nederland.

Dit is de realiteit waarin veel jongeren opgroeien. Lees ook het boek van Maarten Zeegers, Ik was een van hen (2017). Het zou verplichte lectuur moeten zijn op elke school. Zeegers maakt invoelbaar wat het is om op te groeien in een buurt waar de islam heerst. Het is onvermijdelijk dat frustraties over het maatschappelijk verval zich vertalen in steeds radicalere memes om nog een beetje quasi-ironisch over de gitzwarte en voor velen uitzichtloze situatie te kunnen lachen.

Nu willen de meeste burgers dat de overheid daadwerkelijk handhaaft. Maar handhaving wordt door grote delen van de allochtone gemeenschap waargenomen als racistisch politiegeweld en als institutioneel racisme. Dit is vervolgens het vertoog dat de doorsnee Nederlanders weer maanden in de media moeten aanhoren, met als resultaat dat zij zich juist verder afkeren van de instituties.

We hebben het dan nog niet over de ‘democratie’, nog slechts een hol woord nu blijkt dat gekozen volksvertegenwoordigers gewoon weglopen als de verwachte uitkomst van stemmingen hen niet bevalt. Waaruit moet de getroffen burger nog morele steun putten? Velen hopen op een omslag, goedschiks of kwaadschiks – en zonder lichtpunt aan de horizon zal die hoop slechts radicaliseren.

Naschrift: Volg de nieuwsbrief van dr. Sid en lees alles over het nieuwste crowdfunding project (scroll naar onder het artikel) dat dient voor een Engelstalige synthese van Sids oeuvre. Geef het een duwtje in de rug!

Credit plaatje: mdherren op .