De beschuldiging van Marcel Gelauff, hoofdredacteur NOS Nieuws, dat de kritiek van boeren, de Partij Voor de Vrijheid (PVV) en Forum voor Democratie (FvD) op de Nederlandse journalistiek onze democratie aantast, raakt kant noch wal.

Mede-initiatiefnemer van Persveilig en voorzitter van het Genootschap van Hoofdredacteuren Marcel Gelauff wijst in de uitzending van het praatprogramma Op1 van 22 juli 2020 en in zijn opiniestuk op NOS.nl van 18 oktober 2019 naar de Hollandse boeren als dé boosdoeners die het werk van journalisten bemoeilijken en daarmee een pijler onder onze rechtsstaat wegslaan, namelijk onafhankelijke nieuwsvoorziening.

Het verwijt van Gelauff getuigt van meten met twee maten. Publiekelijk zwijgt hij over de met name allochtone jongeren die schelden en stenen gooien als een tv-cameraploeg verschijnt in hun achterstandswijk. Zo is een team van de actualiteitenrubriek EenVandaag op 15 november 2019 in Amsterdam-Zuidoost onder bedreiging van een vuurwapen van een camera beroofd. Ook bij Turkse protesten in Rotterdam op 16-17 juli 2016 zijn verslaggevers bedreigd. Dat is wat anders dan ludiek een paar stickers plakken op de jas van NOS-verslaggever Edwin van den Berg, bij een boerenprotest op het Mediapark op 18 december 2019.

De boosheid komt niet uit de lucht vallen. Met de basisregels van hoor-wederhoor en eerlijke verslaggeving wordt met name in de televisiejournalistiek vaak gesold. Onderwerpen als het kinderpardon en migratie worden eenzijdig belicht. In discussies over de EU-politiek, boerenprotesten of het klimaat voelen critici zich door journaals, talkshows of actualiteitenprogramma’s vaak weggezet als gekke Henkies, mensen die je niet serieus hoeft te nemen. Dit leidt bij hun volgers tot argwaan over de onafhankelijkheid van de journalistiek. Ook wordt er gelogen over de veroorzakers van geweld bij demonstraties ‒ en dat zijn niet altijd rechtse mensen.

Meer dan ooit zitten de Nederlandse dagbladen en televisie vast in de links-liberale marges van wat als gangbaar en juist moet worden opgevat. Grote groepen burgers voelen zich daardoor ongehoord over de ongebreidelde immigratie en het wegdrukken van de Nederlandse cultuur, zoals Zwarte Piet en Kerst. Hun mening, hoewel zij in de meerderheid zijn, wordt weggedrukt, waardoor een nieuwsprogramma als het NOS Journaal veel weg krijgt van het D66-partijprogramma. Doordat in de media deze actuele maatschappelijke problemen stelselmatig gebagatelliseerd en eenzijdig belicht worden, zien veel kijkers, luisteraars en lezers de journalist als spreekbuis van een ongewenste mondialisering.

De Nederlandse journalistiek schurkt tegen de macht aan. Voorlichters van partijen en ministeries hebben een dikke vinger in de nieuwspap en écht kritische interviews met gezagsdragers komen nauwelijks meer voor. Zo kan premier en VVD’er Mark Rutte op 12 juli 2020 bij het praatprogramma OP1 ongestoord zijn verhaal kwijt. Dit terwijl Tweede Kamer-oppositieleider Geert Wilders van de PVV bij EenVandaag op 11 maart 2019 en Tweede Kamerfractievoorzitter Thierry Baudet van FvD op NPO radio 1 op 12 juni 2020 na iedere paar zinnen in de rede worden gevallen.

Bij buitenlandse militaire missies, zoals in Afghanistan en Mali, laten ‘embedded’ Nederlandse journalisten zich in ruil voor gratis verblijf en vervoer censureren door militairen. Dat levert niet alleen een vals beeld op van de plaatselijke situatie, maar associeert de journalistiek met buitenlandse bezettingslegers die de onvrede van plaatselijke opstandelingen opwekken.

Nederlandse journalisten werken samen met inlichtingendiensten. Bijvoorbeeld misdaadjournalist Bas van Hout is tussen 1997 en 2000 informant geweest voor de Nederlandse geheime dienst, wat de beroepsgroep niet populair maakt bij de zware criminaliteit en daarnaast bedreigingen uitlokt. Een veroordeling door de Raad voor de Journalistiek over Van Houts optreden is uitgebleven, wat veel zegt over het gebrek aan zelfreinigend vermogen van de Nederlandse journalistiek.

Alternatieve of zo u wilt vrijgevochten internetsites worden door de reguliere media en ook, op 18 oktober 2019 in de Kamerbrief van minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren met als titel Beleidsinzet bescherming democratie tegen desinformatie, weggezet als nepnieuws-brengers. Natuurlijk staat er gekleurd nieuws op het worldwide web en op sociale media als Facebook en Twitter, maar ook bij de staatsgesubsidieerde berichten van de NOS worden de grondbeginselen van de journalistiek niet altijd ter harte genomen.

Zie bijvoorbeeld het Zwartboek NOS Journaal. De NOS acht zichzelf superieur. Dat is een slag in het gezicht van de miljoenen Nederlanders die steeds vaker hun nieuws van internet halen omdat ze elders niet bediend worden. Marcel Gelauff, hoofdredacteur NOS Nieuws, werpt in de genoemde uitzending van Op1 van 22 juli 2020 de PVV en FvD voor de voeten dat zij een hetze voeren tegen journalisten en zo de democratie ondermijnen. PVV-mediawoordvoerder Martin Bosma twittert de dag erna: ‘Het is mijn grondwettelijke plicht als Kamerlid te kijken naar de besteding van belastinggeld. Ik stel vast dat de NPO zich niet aan de Mediawet houdt (..) En daardoor voed ik geweld….?’

Is er een oplossing? Natuurlijk!

Beter luisteren naar de mening van de bevolking en een breder politiek spectrum bestrijken, zijn de belangrijkste voorwaarden om verbaal en fysiek geweld tegen journalisten te doen verminderen. De journalistieke tak van de zich pluriform noemende NOS, de NPO, commentatoren en schrijvende journalisten moeten ruimer, duidelijker en eerlijker de meer behoudende denkbeelden die leven bij de bevolking en rechtse politieke partijen de ruimte geven. Zij moeten mensen met een tegengeluid onbevooroordeeld aan het woord laten, ook als die mening haaks op de eigen overtuiging staat.

Laat duidelijk zijn dat agressie tegen journalisten afkeurenswaardig is. Daarover verschillen boeren en politieke partijen niet van mening, is mijn indruk. Aan de andere kant mogen de jongens en meisjes van de media zich wel wat steviger opstellen en niet bij de geringste tegenwind wegrennen. Goed verslag leggen is nu eenmaal geen sinecure. Als Gelauff exclusief zijn pijlen richt op de agrarische beroepsgroep en op rechts Nederland bedrijft de NOS politiek. Dan verliest de NOS haar wettelijk voorgeschreven onafhankelijkheid en moet ze niet verbaasd staan als dat een tegenreactie oproept.

Naschrift. Dit blog is een actualisering van twee opiniestukken op de website van VillaMedia van 30 oktober 2019 en op 2 november 2019, ook gepubliceerd op The Karskens Times.